Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 10 của Bộ Khoa học và Công nghệ, bà Đỗ Quỳnh Hoa – Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế đã làm rõ vai trò của ngoại giao khoa học và công nghệ (KH&CN) trong việc huy động trí tuệ của các chuyên gia quốc tế, trong đó có cộng đồng trí thức người Việt ở nước ngoài phục vụ cho công cuộc phát triển đất nước.
Bà Đỗ Quỳnh Hoa – Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Khoa học và Công nghệ.
Theo Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Khoa học và Công nghệ), các Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng đã định hướng đẩy mạnh ngoại giao khoa học, công nghệ để thu hút nguồn lực phát triển KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo bà Đỗ Quỳnh Hoa, trước đây, công tác thu hút chuyên gia, trí thức chủ yếu hướng đến việc mời về làm việc cố định. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, phương thức này đã bộc lộ nhiều vướng mắc. Để khắc phục, Việt Nam đang chủ động chuyển hướng sang các hình thức thu hút linh hoạt hơn như mời tham gia các hội nghị, hội thảo khoa học chuyên sâu và đóng góp ý kiến cho các bài toán lớn của quốc gia hay tổ chức các trại hè, trường hè khoa học thông qua chương trình của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) hoặc mô hình của Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán.
Để tạo nền tảng kết nối bài bản và lâu dài, Bộ Ngoại giao đang chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu về mạng lưới chuyên gia, trí thức trong các lĩnh vực chuyên môn.
Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ, cơ quan này đã bước đầu xây dựng Mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam toàn cầu nhằm huy động trí tuệ của người Việt trên toàn thế giới trong lĩnh vực này, với kỳ vọng sẽ trở thành mô hình chuẩn để tiếp tục nhân rộng sang các ngành, lĩnh vực công nghệ trọng điểm khác.
Đại diện Vụ Hợp tác quốc tế chỉ ra rằng, việc kết nối với đội ngũ chuyên gia, trí thức Việt kiều thời gian qua vẫn chưa thực sự thường xuyên, liên tục và mang tính tổng thể. Các kết nối hiện tại chủ yếu diễn ra theo hình thức "từ dưới lên", tức do các viện, trường hoặc các nhà khoa học trong nước tự đề xuất và hợp tác riêng lẻ.
Để khai thác hiệu quả tiềm năng của hơn 6 triệu kiều bào ở nước ngoài, Chính phủ đang thúc đẩy cơ chế kết nối "từ trên xuống". Theo đó, Nhà nước chủ động đặt hàng và đưa ra các bài toán lớn của đất nước để huy động các chuyên gia, trí thức kiều bào cùng tham gia giải quyết. Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Ngoại giao tìm kiếm các chuyên gia kiều bào để kết nối trực tiếp với các viện nghiên cứu và trường đại học trong nước.
Thực tế cho thấy, các chuyên gia, trí thức kiều bào luôn có nguyện vọng chân thành được đóng góp cho sự nghiệp xây dựng Tổ quốc. Việc thiết lập một kênh kết nối thường xuyên, đồng bộ sẽ tạo đòn bẩy quan trọng để biến nguồn lực tri thức này thành động lực phát triển KH&CN thực chất cho Việt Nam.
Hiền Thảo
