Một startup giới thiệu sản phẩm công nghệ tại sự kiện Techfest 2025.
Trong nền kinh tế tri thức, giá trị của doanh nghiệp khoa học-công nghệ không chỉ nằm ở tài sản hữu hình mà còn ở năng lực công nghệ và tài sản trí tuệ. Tuy nhiên, nhiều startup lĩnh vực này tại Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong việc chuyển ý tưởng và kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có giá trị thương mại. Điều này đặt ra yêu cầu phải thúc đẩy đổi mới sáng tạo thực chất ngay trong doanh nghiệp...
Chưa bứt phá thực chất
Sự phát triển nhanh của khoa học và công nghệ trong những năm gần đây đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng và giá trị của doanh nghiệp. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất giúp doanh nghiệp nâng cao mức độ tự động hóa, tối ưu hóa quy trình và giảm chi phí vận hành. Đồng thời, công nghệ cũng góp phần cải thiện chất lượng sản phẩm, gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường, mở ra những mô hình kinh doanh mới. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, nhiều doanh nghiệp còn ứng dụng các giải pháp công nghệ để giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.
Tuy vậy, trên thực tế, không ít doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học-công nghệ vẫn gặp khó khăn trong việc khai thác hiệu quả các công nghệ mới.
Ông Nguyễn Quang Kiên, Giám đốc Công ty Giải pháp công nghệ Thuận Thành cho rằng: Nhiều doanh nghiệp chưa thật sự bước chân vào quá trình đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học-công nghệ do chưa xác định nhu cầu cốt lõi của đơn vị trước khi đầu tư vào công nghệ. Bởi vậy xảy ra tình huống nhiều doanh nghiệp phân vân chưa quyết tâm đầu tư, hoặc đầu tư công nghệ sai lầm, dẫn đến không mang lại hiệu quả, thậm chí thất bại.
Ông Đặng Tấn Đức, Viện trưởng R&D (Tập đoàn Becamex) cho rằng, các doanh nghiệp khoa học-công nghệ Việt Nam cần đẩy mạnh chuyển dịch từ lắp ráp đơn giản sang các ngành hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn dựa trên nền tảng ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc xây dựng các trung tâm hỗ trợ đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp không nên tập trung ở các đô thị trung tâm mà phân bổ về địa phương, gắn với thế mạnh của địa phương và doanh nghiệp đó.
Ngược lại, đối với việc phân bổ ngân sách và chiến lược đầu tư cho khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo cần tập trung theo chuỗi nhằm bảo đảm tính linh hoạt và liền mạch. Trên cơ sở đó, ông Đức đề xuất mô hình hợp tác công-tư cho các hoạt động nghiên cứu khoa học. Mô hình này triển khai theo cơ chế, chính sách của Nhà nước nhưng huy động nguồn lực và lợi thế từ doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa chất lượng, hiệu quả vận hành, cơ chế thương mại… mà doanh nghiệp đang nắm giữ.
Nắm bắt thời cơ "vàng" để phát triển
Chính sách của Nhà nước hiện nay coi doanh nghiệp là trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo như ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất vay, hỗ trợ kinh phí để doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các doanh nghiệp khoa học-công nghệ cũng được cấp phiếu hỗ trợ tài chính (voucher) để thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo, thương mại hóa sản phẩm thông qua việc tạo điều kiện để tiếp cận thị trường và khuyến khích người dùng trải nghiệm sản phẩm mới, dịch vụ mới.
Ngoài ra, để hỗ trợ, các cơ quan quản lý nghiên cứu thực hiện tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; thành lập các Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, quỹ đầu tư mạo hiểm của địa phương để đầu tư, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.
Mặc dù đã bước đầu có hành lang pháp lý và cơ chế hoạt động tương đối cởi mở và nhiều thuận lợi; thế nhưng trên thực tế, hoạt động của doanh nghiệp khoa học-công nghệ còn nhiều rào cản, hạn chế cần khắc phục.
Về mặt tự thân doanh nghiệp, họ chưa có nhiều sáng kiến, phát minh hoặc sáng kiến, phát minh được ứng dụng và mang lại giá trị thực tiễn, lợi ích về mặt kinh tế. Kinh phí cho hoạt động nghiên cứu, sáng tạo và triển khai ý tưởng quá thấp, kinh phí cho thay đổi công nghệ, đào tạo nhân lực chưa nhiều. Nhiều chuyên gia cho rằng, sự tin tưởng vào khả năng ứng dụng của sáng kiến, phát minh chưa cao, khó cạnh tranh được với các sản phẩm đã được kiểm chứng thực tiễn (nhất là sản phẩm nhập khẩu).
Về mặt khách quan, những vướng mắc do cơ chế, chính sách như: Thủ tục đăng ký quyền sở hữu trí tuệ chưa thông thoáng; thiếu cơ chế bảo vệ quyền tác giả và phòng, chống các hành vi vi phạm quyền tác giả… Chưa kể, việc kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp chưa chặt chẽ, dẫn đến xuất hiện một số cơ sở lợi dụng ưu đãi của cơ chế, chính sách dành cho khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo để trục lợi, làm ảnh hưởng mục tiêu chung trong chiến lược phát triển khoa học-công nghệ của đất nước.
Ông Hoàng Ngọc Nhân, Cục trưởng Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đánh giá, đối với doanh nghiệp khoa học-công nghệ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn. Đây là thời điểm “vàng” để doanh nghiệp công nghệ bứt phá từ những chủ trương, chính sách, cơ chế đã đặt doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái phát triển, khoa học-công nghệ là đột phá chiến lược và kinh tế tư nhân là động lực. Thế nhưng để bứt phá, doanh nghiệp công nghệ, nhất là các startup, không thể thiếu “bộ não” là ý tưởng, sáng kiến, phát minh của giới trí thức...
Đây là sự hỗ trợ qua lại cần thiết để biến sáng kiến, phát minh thành sản phẩm thực tiễn, đồng thời cũng là cơ hội để doanh nghiệp biến sản phẩm thành hàng hóa, góp phần nâng cao giá trị doanh nghiệp, chiếm lĩnh thị trường trong nước và từng bước vươn ra thị trường quốc tế.
THƯỜNG THẾ
